Kısa Yanıt
İşe iade davası açabilmek için işçinin en az 6 aylık kıdemi olması, belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması ve işyerinde en az 30 işçi bulunması gerekir. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde zorunlu arabuluculuğa başvurulmalı, anlaşma sağlanamazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesi’nde dava açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür.
1. Şartlar ve Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu’nun 18-21. maddelerinde düzenlenen iş güvencesi hükümleri, işçinin geçerli bir neden gösterilmeksizin veya hiç neden gösterilmeksizin işten çıkarılması halinde işe iade davası açabilmesini sağlar. Bu haktan yararlanabilmek için üç şart birlikte aranır: işçinin aynı işverende en az 6 aylık kıdeminin bulunması, belirsiz süreli bir iş sözleşmesiyle çalışıyor olması ve işyerinde (bağlı işyerleri dahil) en az 30 işçi çalıştırılması. İşveren vekili konumundaki işletme genelinde yetkili üst düzey yöneticiler bu korumadan yararlanamaz.
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 uyarınca arabuluculuk, işe iade davası için dava şartıdır. Arabuluculuğa başvurmadan doğrudan mahkemeye gidilirse, dava esasa girilmeden usulden reddedilir.
Kritik süreler
Arabuluculuk başvurusu: fesih tebliğinden itibaren 1 ay (hak düşürücü)
Dava açma: arabuluculuk son tutanağından itibaren 2 hafta (hak düşürücü)
İstinaf incelemesi: Bölge Adliye Mahkemesi 1 ay içinde karar vermeyi hedefler (uygulamada uzayabilir)
Dava açma: arabuluculuk son tutanağından itibaren 2 hafta (hak düşürücü)
İstinaf incelemesi: Bölge Adliye Mahkemesi 1 ay içinde karar vermeyi hedefler (uygulamada uzayabilir)
2. Süreç ve Yargıtay Uygulaması
Arabuluculuk görüşmesinde taraflar anlaşırsa, düzenlenen tutanak ilam niteliğinde belge sayılır ve icra takibine konu edilebilir. Anlaşma sağlanamazsa işçi, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açmak zorundadır; bu süre de hak düşürücüdür ve hakim tarafından resen gözetilir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin yerleşik içtihadına göre, feshin geçerli nedene dayandığını ispat yükü işverendedir. İşveren, performans düşüklüğü, davranış veya işletmesel bir nedeni somut delillerle ortaya koyamazsa fesih geçersiz sayılır ve işçi işe iadeye hak kazanır. Mahkeme işe iadeye karar verirse işveren, kararın kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü içinde işçiyi işe başlatmakla yükümlüdür; başlatmazsa işçiye 4 ila 8 aylık ücreti tutarında işe başlatmama tazminatı ile en çok 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ödemek zorunda kalır.
Uygulamada süreç ne kadar sürer
Arabuluculuk aşamasından kesinleşmiş karara kadar geçen süre, mahkemelerin iş yüküne bağlı olarak ortalama 1 ila 2 yıl arasında değişmektedir. Yerel mahkeme süreci 8-12 ay, istinaf incelemesi ise ayrıca 6-12 ay sürebilmektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem ve ihbar tazminatı aldıktan sonra işe iade davası açılabilir mi?
Evet, bu tazminatların alınması işe iade hakkından feragat anlamına gelmez; süresi içinde ayrıca dava açılabilir.
30 işçi şartı nasıl hesaplanır?
İşyerinde ve varsa aynı işverene bağlı diğer işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısı esas alınır; mevsimlik veya kısmi süreli çalışanlar da bu sayıma dahildir.
1 aylık süreyi kaçırırsam ne olur?
Arabuluculuk başvuru süresi hak düşürücüdür; kaçırılması halinde işe iade talebinde bulunma hakkı tamamen ve geri dönüşsüz olarak sona erer.
Yazan: sanalhukuk.org editörü
Akademi Hukuk 
Yorum bırakın